Stap voor stap komt deze site in een nieuwe jas weer on-line. Links vindt u de rubrieken.
Nu werkend is: t/m Muziek - Algemeen . www.audio-muziek.nl |
|||||
Rubriekenmuziek opera/operette portretten audio/video boeken | Actueel ArchiefHet blijft tobben met het publieke bestel© Armand van Ommeren, oktober 2004 De ellende begint al bij het woord, daar valt weinig cultuur en stichtelijks van te verwachten – degene deze naam heeft bedacht heeft heel wat op zijn geweten… Het gedrag van veel omroepen vertoont helaas duidelijke verwantschap met die dubieuze betekenis. Al sinds mijn eerste artikelen over dit onderwerp ben ik kritisch geweest tegenover de omroep zoals wij die toen eind jaren zeventig kenden. Maar eigenlijk was het kwaad toen al geschied. Zo u wilt is alles terug te voeren op het REM-eiland waar eerst RTN (Radio Televisie Nederland) en later de TROS (Televisie Radio Omroep Stichting) uit voort is gekomen. Over de toelating van de TROS is op 26 februari 1965 nog een kabinet gevallen – zou de AVRO anno 2004 daar ook op uit zijn? Velen zouden om allerlei redenen graag een reprise zien! Uiteindelijk kreeg de TROS in 1966 een zendmachtiging als C omroep. Zo werd het oorspronkelijke aantal omroepen, alle ontstaan in de begintijd van de radio in de jaren dertig, uitgebreid van vijf naar zes: AVRO (Algemene Vereniging Radio Omroep), KRO (Katholieke Radio Omroep), NCRV (Nederlands Christelijke Radio Vereniging), VARA (Vereniging Arbeiders Radio Amateurs), VPRO (Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep) + TROS (Televisie Radio Omroep Stichting). In 1972 komt daar dan ook nog de EO (Evangelische omroep) bij (onder minister Marga Klompé) en vervolgens werd na lange strijd nog Veronica (Veronica Omroep Stichting) als C-omroep door minister Harry van Doorn tot het bestel toegelaten. Die zet van minister Van Doorn – oud voorzitter van de KRO – heb ik altijd pikant gevonden en ik heb nog altijd het gevoel dat het moet worden uitgelegd als een stevige trap na aan het adres van het NTS/NRU bestuur (Nederlandse Televisie Stichting/Nederlandse Radio Unie, voorloper van de NOS – Nederlandse Omroep Stichting) van weleer dat toen de overkoepelende organisatie van alle omroepen vormde en elke verandering of modernisering, net als nu de NOS, in de kiem smoorde. Het beroerde van de opzet van dat bestuur was en is dat de gezamenlijkheid (wat de bedoeling was en in de tijd van de grote vijf wel werkte) later met meer omroepen werd misbruikt om elkaar dwars te zitten. De politieke partijen deden in de Tweede Kamer hetzelfde en zo ging het allemaal naar zijn grootje. Als klap op de vuurpijl kwam er dan in 1999 nog BNN (Barts News Network) bij, waarvan gezegd moet worden dat deze als enige van de nieuwkomers iets nieuws toevoegde, los van de mening die je er verder over mag hebben. De groei van zowel Veronica als de EO ging door tot ze beide A-omroep werden en deze groei en toenemende invloed deden de rest. Dat was de bijl aan de wortel van het bestel. Terugdenkend aan de tijd van vóór de komst van de TROS, EO, Veronica en BNN praten we dus over de grote vijf: AVRO, KRO, NCRV, VARA en VPRO. Die situatie was op zich heel helder en de komst van de nieuwe omroepen voegde op zich geen nieuwe stroming toe aan het bestaande bestel: in principe waren de gangbare stromingen met die vijf vertegenwoordigd en er was geen enkele reden om de nieuwelingen eraan toe te voegen. Immers, de TROS doubleerde met de AVRO, de EO met de NCRV en de VPRO. En Veronica tripleerde zelfs met de AVRO en de TROS. Natuurlijk, ik hoor het u roepen, vooral de VPRO had haar vrijzinnigheid behouden maar was al lang vergeten dat het vrijzinnig protestants moest zijn. Men had de P van het protestantse al reeds lang ingeruild voor de T van televisie. En dat de NCRV heel wat had laten liggen en zo zelf de ruimte schiep voor de EO ligt ook voor de hand. Vergeet niet dat er ook pogingen zijn geweest om tot een nieuwe katholieke omroep naast de KRO te komen. Gevolgen daarvan zijn tot op de dag van nu de RKK (Rooms Katholieke Kerken) en de IKON (InterKerkelijke Omroep Nederland); wat daar ook van gedacht moet worden, aan de IKON is met de beste wil van de wereld niets interkerkelijks te vinden? En daar hebben we de eerste van drie werkelijke oorzaken van de eeuwigdurende omroepcrisis in Nederland: varen onder valse vlag. De KRO is nauwelijks katholiek, de NCRV te weinig protestant, hoewel de komst van de EO haar enigszins teruggedreven heeft naar haar wortels, de VARA is nog slechts bij vlagen herkenbaar en wat de VPRO doet heeft al helemaal niets met haar grondslagen te maken; ze zouden ze zelf moeten opzoeken. En de AVRO heeft zo vreselijk weinig gezicht meer dat je met recht kunt roepen dat ze algemeen zijn in de ware zin van het woord. Eigenlijk is het allemaal de schuld van Kees Schilperoort: hij was zover mij bekend de eerste niet-katholieke medewerker van de KRO. Dat ontaardde uiteindelijk in een situatie waarin de medewerkers van de omroepen veelal totaal andere ideeën hadden dan wat ze uitdroegen. Dan kun je wel roepen dat je niet mag discrimineren – terecht – maar of het zo verstandig is iemand die de ideeën niet deelt iets te laten uitdragen, is een vraag die ook best gesteld mag worden. Er zijn heel wat omroepmedewerkers (geweest) die bij een omroep zitten (zaten) die niets te maken had met hun eigen ideeën. En dat is op zijn minst niet sterk. Naast de stroming die een omroep moet vertegenwoordigen, moet een omroep in het bestel volgens artikel 13 lid 3 ook een allesomvattend programma op zowel radio als tv bieden. Dit is al vele jaren de grootste farce die er in publiek Nederland heerst: er is geen enkele omroep die dat doet, de enige die in de buurt komt is de VPRO. En dat is de tweede reden (2). De toenemende verpulping waar de commerciëlen steeds de schuld van krijgen, maar die bij de TROS is begonnen heeft de aandacht verlegd naar de kijk- en luistercijfers en daarvan is ook het imposante orkestbestel van de omroep slachtoffer. Inmiddels zie je het geweldige Metropole Orkest nog maar zelden op tv en dan te bedenken dat het tot de beste orkesten in dit genre in Europa behoort! Hetzelfde geldt voor de overige omroeporkesten maar er is vrijwel geen omroep die er nog interesse in heeft. De kijkers en de luisteraars echter wčl als we afgaan op bijvoorbeeld de grachtenconcerten en de Last Night of the Proms waar veel Nederlanders naar kijken? Geen omroep houdt zich echt aan de omroepwet, men biedt geen allesomvattend totaalprogramma, wat simpelweg volgt uit het feit dat er geen negen klassieke programma’s per week op de tv zijn, wat gezien de negen grote omroepen wel het geval zou moeten zijn, aangezien de omroepen in een wekelijkse programmacyclus werken. Evenmin zijn er negen toneelstukken, negen goede films, enzovoort. U begrijpt wat ik bedoel. Het derde en laatste punt is dat de omroepen binnen het bestel veel commerciëler zijn dan de commerciëlen. Alleen ze doen het minder openlijk en het komt wat minder het grote geheel ten goede. U dacht toch niet werkelijk dat een interview toevallig vlak voor een opvallende reclame werd opgenomen? Of dat zo’n bierflesje, desnoods afgeplakt, zo vreselijk herkenbaar te zien was, ondanks of juist door het afplakken? Om de goede wil aan te geven en de valsheid te camoufleren, plakken ze het merk van een Steinway vleugel af, totaal ridicuul want iemand die zo’n ding gaat aanschaffen herkent hem toch wel en een ander interesseert het niet. En dan hebben we het nog niet eens over de promotie voor de platenmaatschappijen. Commercie is dus punt drie (3). Met deze drie kwalijke punten heeft het omroepbestel nu een jaar of dertig met hulp van de politiek zorgvuldig aan de eigen ondergang gewerkt. Samenvattend: Toen Hilversum Radio werdToch een vierde punt? Sinds 1984 als ik mij goed herinner, is daar een vierde punt bijgekomen: de ongelofelijke vervlakking (voor zover dat nog mogelijk was). Hilversum werd Radio op de radio, er kwamen (dure) net- en zendermanagers die ervoor zorgden dat alles samen werd gedeeld en zo werd elke uiting van een stroming – uitgangspunt voor elke publieke omroep! – effectief de nek omgedraaid en de weg vrijgemaakt voor een stelletje suffe publieke commerciëlen die dubbel konden innen – staat čn reclame – en lui achterover dezelfde pulp kunnen fabriceren als de echt commerciëlen, ook wel de Luxemburgse of Aalsmeerse maffia genoemd. De verhouding spraak/muziek werd vastgelegd in percentages waardoor discussies totaal onzinnig onderbroken moesten worden en zeer populaire programma’s als Globaal van de NCRV (Hilversum 1) ter ziele gingen. Een doffe doodklap voor de toch al aan slijtage onderhevige radio. Terzijde: de voortdurende negatieve woorden over Joop van de Enden zijn m.i. niet terecht: deze man heeft meer gevoel voor en meer gedaan aan producties die er zonder hem en op initiatief van de omroepen zelf nimmer gekomen zouden zijn. Zolang er omroepen zijn die net als gemeenten heel veel geld overhouden van hun jaarlijkse toelage uit de Grote Belasting Ruif – en dat dus niet aan programma’s uitgeven! – moeten zij allen hun k.. hoofd houden over dit onderwerp! UittredenRegelmatig roepen omroepen dat zij uit het bestel willen treden. Daar kunnen twee argumenten voor zijn: ze hebben een leuke commerciële vis binnen gehaald die ze binnen het bestel niet kunnen ‘verkopen’, althans ze zouden er niet mee weg komen. Politiek nog wel, want daar zijn ze net zo, maar naar de andere omroepen niet want die zijn pissend jaloers en zullen elke actie ondernemen om die deal te torpederen. Een andere reden is dat men hoopt dat het kabinet voor dergelijke taal terugdeinst of over de omroepwet struikelt (is al eens gebeurt en heeft meerdere keren weinig gescheeld). Het is in elk geval het proberen waard. Op dit moment zijn er in principe drie omroepen die openlijk hebben gezegd wellicht uit het bestel te willen stappen en één heeft het niet gezegd maar uit het verleden is duidelijk dat alles er klaar voor is, mocht het nodig of zinvol zijn. De eerste drie zijn AVRO (nu actueel), KRO en VARA (riepen het eerder) en de vierde is de EO die er begin jaren tachtig binnenskamers al mee dreigde. Centrale leidingIn een interview met directeur Gerben Eggink van de AVRO in de NRC van donderdag 21 oktober stelt deze dat de omroepen teveel macht verliezen aan een centrale programmaleiding. Hier heeft hij geheel gelijk in en dat is een rechtstreeks gevolg van de wijze waarop het NOS-bestuur werkt en vooral van de koerswijziging uit 1984, waarna men de stommiteit heeft begaan nu juist dat éne wat het bestel aantrekkelijk maakt en zin geeft – de beoogde pluriformiteit – de nek om te draaien. Voorbeelden te over in de actualiteiten sector, van oudsher het enige gebied waar omroepen zich echt profileerden; probeer dat maar eens met Lingo of andere spelletjes… Kijk je niet naar het logo in de linkerbovenhoek dan weet je toch niet wie Netwerk die dag verzorgt? En wie realiseert zich nog dat Nova van de VARA is? Bizar is het gekwansel met TweeVandaag en Netwerk enerzijds en het monopolie van de VARA/NPS (Nederlandse Programma Stichting) anderzijds; een rare ongewenste combinatie die zich onttrekt aan het keurslijf van Nederland 1 en 2. Terugkijkend moet je toch tot de conclusie komen dat die hele gedwongen samenwerking waar mensen als Andries Knevel (EO), Paul Hollaar (ex-NCRV) en de VPRO zich met hand en tand tegen hebben verzet, gewoon gelijk hadden en hebben? Het ontneemt het bestel nu juist het enige aspect dat het bestaansrecht gaf. En dus is het gedoemd te verdwijnen. Gerben Eggink zegt verder voorstander van een sterk bestel te zijn maar stelt vast dat dit door de politiek onmogelijk wordt gemaakt. Daarom wil hij samen met de TROS buiten het bestel een nieuwe weg inslaan, noem het de ultieme ‘verTROSsing’. Duidelijk is echter dat het veel sterker zou zijn – als Eggink de waarheid spreekt en de TROS dat ook zo ziet – om TROS en AVRO samen te voegen en binnen het bestel te blijven. Dat zou heel wat ‘overhead’ schelen, maar dat op zich is al een reden om het niet te doen natuurlijk! Voorwaarde zou herstel van de oude indeling van zenders en de vroegere profilering van omroepen moeten zijn. Zou men dat doen dan neemt men de politiek de wind uit de zeilen en zorgt men eindelijk eens voor zijn eigen bestaansrecht. Ook wordt dan het NOS bestuur buiten spel gezet omdat het toch niet zo moeilijk moet zijn KRO, EO en VPRO mee te krijgen en in dat geval zal de NCRV ook wel moeten. ToekomstKijk je nu terug naar de tijd van de vijf grote omroepen (AVRO, KRO, NCRV, VARA, VPRO) van vóór 1965, dan ontkom je niet aan de gedachte dat die tijd met twee radiozenders en twee tv-netten toch nog zo gek niet was. Je kunt natuurlijk nog honderd jaar blijven schuiven met primair politiek gekleurde argumenten, maar daar schiet je weinig mee op. Zou je echter net als destijds die twee radio en twee tv-zenders verdelen over vijf omroepen die duidelijk een stroming vertegenwoordigen en daar ook daadwerkelijk inhoud aan geven, dŕn zou het bestel enige zin kunnen hebben. Dan worden misschien ook de orkesten weer echt benut en komt er weer wat cultuur op radio en tv. Als je dat goed doet hangt je bestaan niet meer af van de verkoop van gidsen die afhankelijk zijn van het alleenrecht op de programmagegevens. Dan nňg mag je hopen dat er enige rationalisatie optreedt en dat er drie hoofdstromen overblijven – Algemeen, Christelijk en Links – maar dat is tenminste duidelijk en dat zouden ze met zijn vijven best (moeten) kunnen. De oude omroepen verdwijnen in dat geval wel, maar zou men er niet voor kiezen dan gaat ook de idee roemloos en totaal ten onder en blijft alleen de verpulping van de omroep. Eigenlijk blijven dan alleen de commerciëlen over. AlternatiefSteeds weer duikt in artikelen en gesprekken het BBC-model op: totaal zonder reclame, maar zeker ook niet onomstreden. Wel met evidente voordelen: er is ruimte voor godsdienstige uitzendingen, Open University (deels ’s nachts) en andere zaken die wij ook belangrijk vinden. Maar ook het Duitse model is interessant met twee tegen elkaar op biedende netten (ARD en ZDF) die beide uitstekende nieuwsuitzendingen en achtergrondinformatie verzorgen en – hoera! – dat bijna altijd op verschillende tijdstippen doen zodat je ze in geval van belangrijke zaken beide kunt zien. Doet de BBC overigens ook met als hoogtepunt Newsnight op BBC 2. De Duitse tv kent rond 19.00 uur wat reclame maar dat is in verhouding minimaal. Op die manier voorkom je dat je weliswaar op vaste tijdstippen bepaalde programmaonderdelen hebt, maar er op andere wijze toch weer een zuilachtige verdeling ontstaat die zeer versluierend werkt. Het andere alternatief is één grote omroep verdeeld over drie tv en 5 radiozenders (terug naar twee/twee lijkt aanbevelenswaardig) met korte losse programma’s waarin dan de KRO, VARA en NCRV/EO hun gang kunnen gaan. Die weg lijkt bijna onafwendbaar en dat zou toch een verlies zijn. Wat men aan zichzelf heeft te danken, dat wel. terug naar index van Actueel Archief |
Sponsors:
U mag gerust doneren.
Advertenties:
|
|||
|
|
|||||
|
U mag gerust doneren.
|
||||